Մեր Ֆիտային

romigԱրուսեակ Սիմոնեան ԵՌԱԳՈՅՆ-ին կը գրէ.

19-րդ դ. երկրորդ կիսուն հայ ազգային-ազատագրական շարժման հիմքը դարձաւ ֆիտայական պայքարը: Հայ ազատագրական միտքը, որ դարեր շարունակ լեցուն էր հաւատքով ու վստահոթեամբ՝ արեւմտեան մեծ տէրութիւններու նկատմամբ, օր մը յանգեցաւ այն եզրակացութեան, որ Հայկական հարցը կարելի է լուծել միայն հայու եւ զէնքի ուժով: Թրքական բռնապետութեան դէմ սկսաւ հայ ժողովուրդի ազատագրական շարժման նոր` զինուած պայքարի փուլը: Այլ ուղի չկար: Չկար, որովհետեւ արտաքին ուժերու օգնութեան սպասելու ուղեգիծը կը տանէր դէպի ոչնչացում:

Եւ իսկապէս, հայու յոյսը պէտք է միշտ հիմնուի իր սեփական ուժին վրայ: Երբ դուն կանգնած ես սեփական երկրի, հայրենիքի, մայրերու, քոյրերու եւ երեխաներու փրկութեան համար՝ ուրեմն դուն մէկն ես այն արարիչներէն, որուն վստահուած է ազգի գոյութիւնը: Այդ ժամանակ ստեղծուած պայմաններուն մէջ անհնար էր համընդհանուր ապստամբութիւն կազմակերպել: Այդ պատճառով ալ մեր հայորդիները որդեգրեցին ֆիտայական պայքարի ուղին: Եւ հայ ազատագրական պայքարը գլխաւորաբար ստացաւ ֆիտայական կռիւներու կերպարանքը:

Հայ ֆիտային իր մէջ կը մարմնաւորէր ազգի կռուող ոգին, արիութիւնը, վեհանձնութիւնը, խիղճը եւ անկոտրուն կամքը: Ֆիտայիի տեսակին պատկանող շատ հայորդիներ կը ճանչնամ, սակայն կայ մէկը, որ ունի հայդուկներու քանի մը սերունդի պատմութիւն: Այդ ֆիտային Ռոմիկ Մարգարեանն է: Ան սասունցի է, հանրաճանաչ շէնիկցի Խանէ Սարգիսի թոռնիկը: Խանէ Սարգիսը ֆիտայի էր, ան կռուած էր Անդրանիկ Զօրավարի խումբէն, մասնակցած էր Սասունի շարք մը շէներու ինքնապաշտպանական մարտերուն:

Ռոմիկ Մարգարեանի պապիկի հերոսութիւններուն մասին գրած են ե՛ւ Ռուբէն Տէր-Մինասեանը, ե՛ւ Խաչիկ Դաշտենցը: Խանէ Սարգիս իր ընտանիքով կը հաստատուի Թալինի Ոսկեթաս գիւղի մէջ։ Ինչպէս Էրգիրը անտէր ձգած մարդ երբեք չի կրնար մոռնալ իր ծննդավայրը: Խանէ Սարգիսը ապրած է 105 տարի, սակայն վերջին տարիներուն ան կորսնցուցած է ժամանակն ու տեղափոխուած է անցեալ… Խանէ Սարգիսի մասին կան բազմաթիւ պատմութիւններ, բայց կայ դէպք մը, որ կը բնորոշէ ֆիտայիին նուիրումը իր սեփական ազգին ու ծննդավայրին:

Խանէ Սրագիսը եւ մեր այլ ֆիտայիներ, երբ կը տեղաւորուին Արեւելեան Հայաստանի մէջ քիւրտերէն ազատագրած գիւղերու մէջ, կ’երդուին, որ երբեք այստեղ տուն պիտի չկառուցեն, որ որոշ ժամանակ անց վերադառնան Սասուն… Կ’անցնին տարիներ… Խանէ Սարգիսը քանի մը օրով կ’երթայ տունը իր միւս որդիին, որ  Խարբերդ կ’ապրէր, երբ կը վերադառնայ Ոսկեթաս, կը տեսնէ իրենց տան դիմացի ցանկապատը, որ քանի տարիէ ի վեր աւերակ էր, իր որդին վերանորոգած է… Երդում տուած ֆիտային, որ այստեղ չհաստատուի` տեսնելով փոքրիկ շինարարութիւնը, կը վերցնէ իրերը ու ետ կը դառնայ Խարբերդ… Խանէ Սարգիսը ետ կը դառնայ Ոսկեթաս, միայն այն ժամանակ, երբ գիւղի մեծերը կը հաւաքուին ու կ’երթան անոր ետեւէն` բացատրելով եւ համոզելով, որ ցանկապատը տունը չէ… Խանէ Սարգիսի ուղին որդիին` Պօղոս Մարգարեանին բախտ վիճակուած է անցնիլ 60 տարեկանին, երբ կը սկսի Արցախեան ազատագրական պայքարը: Մինչեւ այդ՝ սովետական լռութեան մէջ՝ ան ալ իր հօր նման կ’երազէր Էրգրի մասին, սակայն այս անգամ թուրքի դէմ պայքարը կը տեղափոխուի Արցախ… Էրգրի կարօտը սրտին՝ Պօղոս Մարգարեան 81 տարեկանին ուղեւորուեցաւ իր հօր յիշողութիւններու հետքերով, զոր հասցուց մինչեւ իր պապական Շէնիկ գիւղ… Արցախեան պատերազմի ֆիտայի դարձան նաեւ Պօղոս Մարգարեանի երկու որդիները` Ռոմիկ եւ Ռոստամ Մարգարեանները: Սակայն ճակատագրի խաղով, թէ բնաւորութիւններու չհամնկելու պատճառով հայր եւ որդիներ արցախեան պատերազմը անցան տարբեր ճակատներու մէջ: Այսօր Պօղոս Մարգարեանը իր ծերութիւնը կը վայելէ իր զաւակներուն եւ թոռնիկներուն հետ, սակայն այն կարօտը, որ կը կոչուէր “Էրգիր” դեռ մեծ ցաւ կը պատճառէ անոր: Իսկ Խանէ Սարգիսի թոռնիկ Ռոմիկ Մարգարեանը մինչ օրս ալ կը ծառայէ հայ ժողովուրդին: Ան այսօր Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի զինուորական կոմիսարն է. գնդապետ Ռոմիկ Մարգարեանը: Մինչ այդ ան անցած է իսկական հայորդիին բնորոշ յաղթական ուղի: 1989-1992 թուականներուն Բաղրամեան շրջանի կամաւորական ջոկատի հրամանատարն էր: Իր մարտական անունը ձգելով Իջեւանի, Շամշատինի, Նոյեմբերեանի եւ ԼՂՀ Շահումեանի, Մարտակերտի, Աղտամի, Կուբաթլուի, Ֆիզուլիի, Զանգելանի, Ջաբրայիլի, Քելբաջարի ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն: 1992 -1994 թուականներուն Շուշիի առանձնակի գումարտակի շտապի պետ, 1996-ին` հրամանատարի տեղակալ, ապա` հրամանատար: 1997-ին Վազգէն Սարգսեանի հրամանագիրով դարձած է Կրասնիի փոխհրամանատարը, շատ կարճ ժամանակով ստանձնած է Իջեւանի գունդի հրամանատարութիւնը:

Մեր խաղաղութիւնը ֆիտային հաստատեց իր զէնքով եւ խաղաղութեան հետ լծուեցաւ բանակաշինութեան կարեւոր ու պատասխանատու գործին։ Եւ այսօր Մենք ունինք բանակ, որ վախ կը պատճառէ թշնամիին, բանակ, որ կ’ապահովէ մեր անդորրը, բանակ, ուր արթուն կանգնած է իւրաքանչիւր տունի ճրագ մը ու սիւն մը: Եւ մեր զինուորները կը սերին նոյն ֆիտայիններու տեսակէն, ֆիտայիններու, որոնք պատրաստ են անձնազոհ ըլլալու յանուն հայրենիքի…

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS