Հայկական Ծէսեր: Նշանադրութիւն եւ Ամուսնութիւն

gabrielyan_svadba-10

Ամուսնական սովորոյթները 19-20-րդ դարուն:

Հին ժամանակներուն հայերուս ամուսնական ընտրութեան կարգը ունեցած է նահապետական բնոյթ: Այսօր շատերուն զարմանալի կը թուի նոյնիսկ ա՛յն, որ կողմերու սեփական ընտրութիւնը եղած է խիստ սահմանափակ: Միչեւ անգամ գոյութիւն ունեցած է աղջիկը մանուկ հասակին նշանելու սովորութիւնը, որ միտուած եղած է աղջիկը տղու տան օրէնքներով եւ սովորութիւններով դաստիարակելուն: Ժողովուրդին մէջ անիկա աւելի յայտնի է օրօրոցախազ անուանումով:

Հին ժամանակներուն եղած է առաջարկի  քանի մը ձեւ, օրինակ՝ սիրոյ խորհրդանիշ խնձորի յանձնումը. ընդունողը կամ վերցնողը կու տար իր համաձայնութիւնը:

Նշանադրութիւն:

Անիկա տեղի ունեցած է պատգամախօսի միջոցով: Կին պատգամախօսը գաղտնի կերպով կը գիտնար աղջկան ծնողներուն մտադրութեան մասին, ապա կը յայտնէր տղու ծնողներուն: Պատգամախօսը կ՝ուղարկէին քանի մը անգամ՝ մինչեւ կը տրուէր համաձայնութիւնը, որմէ ետք տեղի կ՝ունենար նշանադրութեան արարողութիւնը: Աղջիկը տղու տան կիներէն՝ կեսուրէն, տալէն, կը ստանար արծաթէ կամ ոսկիէ զարդ, որմով մէկընդմիշտ կը կապուէր ապագայ ամուսինի ընտանիքին: Այնուհետեւ, հարսին հասարակութիւն հանելու իրաւունքը կը պատկանէր կեսուրին: Ներկայիս պահպանուած է առեւանգման ձեւը, որ տեղի կ՝ունենայ երիտասարդի եւ իր ընկերներուն միջոցով: Եղած են առեւանգման քանի մը պատճառներ՝ միակողմանի սիրոյ պատճառով, աղջկայ համաձայնութեամբ, ծնողներու համաձայնութեամբ՝ գումար չունենալու պատճառով:

gabrielyan_svadba-3

Հարսանիք:

Հարսանիքները սովորաբար տեղի ունեցած են աշնան եւ ձմրան ամիսներուն՝ կապուած դաշտային աշխատանքի հետ: Անիկա կը սկսէր Հինգշաբթի եւ կը տեւէր 3-7 օր: 7 թիւը կը խորհրդանշէր հեթանոս 7 աստուածները եւ իւրաքանչիւր օր ունեցած է իր խորհուրդը եւ յատուկ ծէսը:

Հարսանիքի կը հրաւիրէին  զուռնանաղարայի ձայնով, իսկ հրաւիրատոմսերը առաջացած են 20-րդ դարուն:

Փեսայի կողմէն ներկայացուած էին մակարը՝ քաւորը, մոնկտիք, թաքուորցիք, փեսայ մանուկը:

Հարսնցուի կողմէն՝ քուրիկները,ծաղկուորները;

***

Տաշտադրօնքի արարողութիւն

Կատարուած է տղու տան մէջ, Ուրբաթ օրը։ Կիները կը մաղէին պտղաբերութեան խորհրդանիշ հանդիսացող ալիւրը: Տաշտի վրայ մոմ կը վառէի, որպէսզի հարսը լոյսի պէս պայծառ ըլլայ, երեսին կարմիր քօղ կը դնէին, որպէսզի հարսը համաւոր ըլլայ եւ կը մաղէին լուռ, որպէսզի հարսը չխօսող ըլլայ:

***

Հինադրէքի արարողութիւն

Այս ընթացքին աղջկայ տուն հաւաքուածները հինայ կը դնէին իրենց ձեռքերուն: Աղջկան այցելողները իրենց հետ կը տանէին նուէրներ, որոնք կը գումարուէին օժիտին:

Հարսանիքի ժամանակ թաքուորցիք եւ քուրիկները ունէին իրենց պարտականութիւնները: Թաքուորցիք կը պարտաւորուէին հսկելու փեսայի գօտին, գլխարկը, հետեւելու սեղանի թարմութեան եւ մառանին: Եթէ փեսայի գլխարկը իյնար, կամ գօտին եւ թուրը  աղջկան հարազատներէն մէկուն մօտ յայտնուէր, հայրը իրաւունք ունէր դադրեցնելու հարսանիքը եւ տուն տանելու աղջկան, քանի որ անոնք կը խորհրդանշէին տղու ուժն ու պատիւը:

Աղջկայ կողմը ներկայացնող քուրիկները եւ ծաղկուորները կը պարտաւորուէին երգ ու պարով զբաղցնել հարսը եւ թաքցնել հարսի զգեստը թաքուորցիքէն:

Աղջկայ տան արարողութիւնը կը տեւէր 2-5 ժամ, որմէ ետք հարսնառը, այսիքն հարսանիքի  տէրը՝ խնամին, նուագով եւ գալելով կու գար տղու տուն, ուր հարսանիքը կրնար տեւել 7 օր: Իւրաքանչիւր օր ունէր իր յատուկ ուտեստը, օրինակ՝ երկրորդ օրը անպայման կը մատուցուէր խաշ:

Նիւթը ԵՌԱԳՈՅՆ-ի համար պատրաստեց Հայկուհի Մուրատեան

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS