Պարտադիր Կուտակայինի Մասին․ Ինչը Ինչէն Ետք էր

poverty_pensioner.thumb

Հայաստանի նոր կառավարութիւնը, Յունիս 11-ի կառավարութեան արտահերթ նիստին, ընդունեց «Կուտակային կենսաթոշակներու մասին» օրէնքին մէջ նոր փոփոխութիւնները։

Ըստ որոշման, Յուլիս 1-էն, արձանագրուած աշխատող քաղաքացիները պարտադիր կերպով պիտի ընդգրկուին կենսաթոշակային ֆոնտերու մէջ, եւ անոնց աշխատավարձէն մասհանումներ պիտի կատարուին. եթէ նախապէս այդ մասհանումը աշխատավարձի 5 տոկոսի չափով էր եւ եւս 5 տոկոս պետութիւնը կը վճարէր, այժմ վճարման չափերը փոխուած են։ Յուլիս 1-էն համակարգի մէջ ընդգրկուող քաղաքացիները կենսաթոշակային ֆոնտերուն պիտի վճարեն աշխատավարձի 2.5 տոկոսի չափով, իսկ մնացեալ 7.5 տոկոսը պիտի վճարէ պետութիւնը։

Պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգը 2014-էն ի վեր բախման առարկայ էր կառավարութեան եւ համակարգի «պարտադիր» բաղադրիչի դէմ հանդէս եկող խումբերուն միջեւ։

Ինչո՞ւ անհրաժեշտ է փոխել կենսաթոշակային համակարգը

Ըստ կառավարութեան հիմնաւորման՝ Հայաստանի մէջ ժողովրդագրական փոփոխութիւնները յանգեցուցած են աշխատունակ հատուածի նուազման ու հասարակութեան մէջ կենսաթոշակառուներու թիւի աճին։ Նաեւ՝ պետութեան կողմէ թէեւ «կը ներարկուին» կենսաթոշակային ապահովման ուղղուած միջոցներ, սակայն դժգոհութիւնները կը շարունակուին ցած կենսաթոշակներուն վերաբերեալ։

Աշխարհի վրայ կենսաթոշակային համակարգի արդիւնաւէտութիւնը կ՝որոշուի նաեւ աշխատող քաղաքացիներու եւ կենսաթոշակառուի յարաբերակցութենէն։ Այսինքն քանի աշխատող բաժին կը հասնի մէկ կենսաթոշակառուին։ Բազմաթիւ երկիրներու մէջ այդ ցուցանիշը 3։1 է կամ 4։1, այսինքն՝ 3 կամ 4 քաղաքացի կը վճարեն մէկ կենսաթոշակառուի թոշակ, որ բարձր թիւ է։ Հայաստանի մէջ այս թիւը 1։1 է։

Պարտադիր կուտակային համակարգը պէտք է ուժի մէջ մտնէր 2014 Յունուար 1-ին։ Այն ժամանակ ստեղծուեցաւ համակարգին դէմ հանդէս եկող «Դէ՛մ եմ» նախաձեռնութիւնը, որ քաղաքական ուժերու հետ միասին սկսաւ փողոցային շարժում՝ ընդդէմ կենսաթոշակային նոր համակարգի։ Այս շարժման կորիզը ՏՃ ոլորտի մասնագէտներն էին, որոնք կը ստանան միջինէն բարձր աշխատավարձ եւ գլխաւորապէս կ՝աշխատին սպիտակ դաշտի մէջ։

2014-ին «Կուտակային կենսաթոշակներու մասին» օրէնքի որոշ դրոյթներ վիճարկուեցան Սահմանադրական դատարանի մէջ, եւ դատարանը օրէնքի որոշ դրոյթներ համարեց Սահմանադրութեան հակասող։ 2014 Ապրիլ 3-ին կուտակայինի ներդրման ամենաեռանդուն պաշտպաններէն մէկը՝ վարչապետ Տիգրան Սարգսեանը, հրաժարական ներկայացուց, որմէ ետք նոր վարչապետ Յովիկ Աբարահամեանի կառավարութիւնը փորձեց գտնել կուտակայինի խնդիրը լուծելու տարբերակ։ Ընդունուեցաւ նախագիծ մը, ըստ որուն, քաղաքացիները հնարաւորոթիւն ունեցան դիմում գրելու գործատուին ու հրաժարելու համակարգին մէջ ընդգրկուելէն։ Ասոր զուգահեռ՝ պետական համակարգի բազմաթիւ աշխատակիցներ պարտադիր մաս կազմեցին կենսաթոշակային նոր համակարգին։ Յովիկ Աբրահամեանի ու անոր փոխարինած Կարէն Կարապետեանի կառավարութիւնները յետաձգեցին համակարգի ներդրումը մինչեւ 2018 Յուլիս։

Կենսաթոշակային ֆոնտերը եւ անոնց կառավարումը

Ներկայիս կուտակային համակարգի մէջ ընդգրկուած է 200,000-էն աւելի քաղաքացի։ Կենսաթոշակային հաշիւները կը կառավարեն միջազգային երկու ընկերութիւններ՝ «Ամունտի-Աքպա Ասէթ մենէյճմընթ»-ը եւ «Ցէ-Քվատրադ Ամբեկա Ասէթ մենէյճմընթ Արմէնիա»-ն։ Ըստ ելեւմտական նախարարութեան՝ կուտակային հաշիւները, այս պահուն, կը կազմեն 120 միլիառ դրամ, որոնց 70 տոկոսը ներդրուած է Հայաստանի մէջ։ Հիմնական ներդրումները կը կատարուին պետական պարտատոմսերու մէջ։ Օրէնսդրութիւնը թոյլ կու տայ հաշիւներու մինչեւ 40 տոկոսը շրջանառել արտերկրի մէջ, մասնաւորապէս՝ արժէթուղթեր գնելու խոշորագոյն ընկերութիւններու մէջ եւ այդպիսով բարձրացնելու հաշիւներու եկամտաբերութիւնը։

Կենսաթոշակային ֆոնտերու փորձագէտ Սեւակ Մանուկեան, մինչդեռ, վերապահումներ ունի հաշիւներու ներդրումներուն վերաբերեալ։ Անոր խօսքով՝ հնարաւոր է՝ հաշիւները ուղղել մասնաւոր բաժնեմասնակցային ընկերութիւններ, նաեւ վենչուրային դրամագլուխով ֆոնտեր՝ այդպիսով ֆոնտերու հաշիւները անմիջապէս ուղղել դէպի իրական տնտեսութիւն։ Մանուկեանը մտահոգութիւն յայտնած է, որ պետութիւնը հաշիւները կրնայ օգտագործել պետական պիւտճէի պակասուրդը փակելու համար։

Նախապէս կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման հիմնական վերապահումը այն ժամանակուայ կառավարութեան նկատմամբ վստահութեան ցած մակարդակն էր։ Թէեւ այս խնդիրը ներկայիս որոշակիօրէն լուծուած է, սակայն Յունիս 10-ին որոշ քաղաքացիներ կառավարութեան նիստի ժամանակ բողոքի ցոյց կ՝անցնէին՝ առաջարկելով եւս մէկ տարի յետաձգել պարտադիր համակարգի ներդրումը։ Անոնք կը պահանջեն հնարաւորութիւն տալ քաղաքացիներուն ծանօթանալու համակարգին։

Հարցի քննարկումը կրքեր բորբոքեց կառավարութեան նիստին։ 2014-15-ին թէ՛ ներկայ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը, թէ՛ Մանէ Թանդիլեանը, որ ներկայիս աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերու նախարարն է (այժմ արդէն ոչ. Խմբ.), խստօրէն կը քննադատէին համակարգը։ Անիկա կը քննադատէր նաեւ ՀՅԴ-ական ներկայ նախարար Արծուիկ Մինասեանը, որուն հետ Փաշինեանը նիստի ժամանակ խնդիր ունեցաւ, երբ վերջինս վերապահումներ յայտնեց այս Յուլիսէն համակարգը գործարկելու վերաբերեալ։

Մկրտիչ Կարապետեան

Civilnet.am

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS