Բաց նամակ՝ Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանին

HampigՄեծայարգ Պարոն Էրտողան,

Կը ներէք, որ նամակս Ձեզի կը յղեմ քիչ մը ուշացումով: Ծրագրած էի զայն գրել Ապրիլի 24–ին, երբ Դուք նոյն օրը պաշտօնական գիրով ցաւակցեցաք հայ ժողովուրդին: Շնորհակալութիւն: Բայց արդեօ՞ք Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարան յղած Ձեր նամակով իրապէս կիսած եղաք հայուն անսահման ցաւը. բաւարարուեցա՞ք արդեօք այդքանով: Բայց արդեօ՞ք «չոր ցաւակցութեամբ» կրնայ կիսուիլ ու մոռցուիլ 1.5 միլիոն հայերու կորուստին ցաւը, որոնք զոհ գացին թրքական եաթաղանին 103 տարի առաջ, երբ ձեր նախահայրերը՝ Թալաաթ, Էնվէր եւ Ճէմալ փաշա պետականօրէն ծրագրաւորուած որոշումով ցեղասպանութեամբ երկրի երեսէն ջնջել ուզեցին հայ ցեղը, որ չորս հազարամեակներէ ի վեր կ’ապրէր Փոքր Ասիոյ եւ Կիլիկիոյ իր բնօրրանին մէջ..:
Պարոն Նախագահ, կարծեմ Դուք բանաստեղծ մարդ էք. Ես ալ՝ քիչ մը: Կը հաւատամ, որ բանաստեղծները կ’ունենան զգայուն սիրտ ու հոգի եւ կը զգան այլոց ապրած ցաւը: Արդեօ՞ք Դուք իրապէս գիտէք մեր ցաւին ահագնութիւնը… երբ հայ ժողովուրդի զաւակները կորսնցուցած են տուն ու տեղ, դաշտ ու պարտէզ, ջաղացք ու գործատեղի, եկեղեցի ու դպրոց… բայց ամենասարսափելին՝ ՀՈՂ… ՀԱՅՐԵՆԻՔ… եւ 1.5 ՄԻԼԻՈՆ ԿԵԱՆՔ:

Պարոն Էրտողան, համեստս ծնած եմ Արեւմտեան Հայաստան` Սեբաստիա (Սվազ): Իմ լեզուս բացուած է թրքերէնով, ո՛չ իմ մայրենի լեզուով, քանի որ չար ձեռքեր մեր գաւառին մէջ քանդած էին հայկական դպրոցը: Իսկ ծնողներս տան մէջ կը վախնային հայերէն խօսիլ: Աւելին՝ մեզի համար գաւառի մէջ որպէս հայ շարունակել մեր կեանքը, դարձած էր անտանելի: Ուստի ընտանեօք փոխադրուեցանք Պոլիս՝ յոգնած ու կշտացած ըլլալով «Կեավուր» բառէն եւ նամանաւանդ հայ տուներու վրայ գործադրուած ամէնօրեայ յարձակումներէն, որոնց արդիւնքով կը ջարդէին դուռ ու պատուհան եւ մինչեւ անգամ կ’առեւանգէին… հայուհիները: Անոնցմէ մէկն ալ իմ մօրաքոյրս էր:

Պարոն Էրտողան, մեր գերդաստանի պատմութիւնը նման է բոլոր հայերու ճակատագրին: Մեր գերդաստանի բոլոր անդամները սպաննուած էին անխնայաբար… եւ ողջ ձգած էին միայն մէկը՝ մեծ հայրս… որովհետեւ ան արհեստով ջաղացպան էր, պէտք ունէին իր արհեստին, ուստի խնայեցին իր կեանքը: Պարոն Նախագահ, իմ մեծ հայրս իր ամբողջ կեանքին ընթացքին չժպտաց… չխնդաց… մնաց միշտ մռայլ ու անխօս: Պատճառը իմացայ միայն երբ 17 տարեկան էի եւ երբ ճամբորդած էի արտասահման, ուր մեծ ցաւով ու վիշտով տեղեկացայ ցեղասպանութեան մասին: Պարզ է, չէ՞: Մեծ հայրս 1915 թուականին կորսնցուցած էր իր հայրն ու մայրը, իր կինն ու զաւակները, իր քոյրերն ու եղբայրները: Այլ խօսքով՝ իր ամբողջ գերդաստանը, որոնք մորթուած էին իր աչքերուն առջեւ: Ան նոյնիսկ չէր գիտեր, թէ անոնք ո՞ւր թաղուած էին: Այսքան տմարդութիւն կրնա՞ք պատկերացնել, պարոն նախագահ: Մարդ արարածը արդեօ՞ք կրնայ դիմանալ այսքան մեծ ցաւի..: Դուք այսօր երկու բառով կը ցաւակցիք մեզի: Եթէ նման ոճիր գործադրուէր Ձեր ցեղին վրայ, ի՞նչ կ’ըլլար Ձեր ազդեցութիւնը յարգելի պարոն Էրտողան:

Պարոն նախագահ, ես Թուրքիայէն դուրս ելայ ու ալ մէյ մըն ալ չվերադարձայ… Չվերադարձայ, որովհետեւ կը վախնայի վերադառնալ, քանի որ արդէն շատ լաւ գիտէի, թէ ինչո՞ւ համար մեծ հայրս չէր խնդացած, չէր խօսած տարիներ երկար ու ապրած էր մեծ մղձաւանջ…: Այդ օրուընէ անցած են աւելի քան 50 տարիներ: Այսօր, համեստս շատ կը փափաքիմ այցելել իմ ծննդավայրս, եւ չմահացած անպայման օր մը տեսնել իմ լքեալ պապենական տունը, հօրս ու մեծհօրս պատմական ջրաղացը… իմ ուսանած դպրոցս… նամանաւանդ կ’ուզեմ այցելութեան երթալ իմ մեծ հօր գերեզմանին, աղօթել, մոմ ու խունկ վառել, բայց…: Բայց տակաւին կը վախնամ… այսօ՛ր ալ կը վախնամ: Կ’ուզեմ աւելցնել, որ իմ հայրս ու մայրս ալ այսօր կեանքէն հեռացած են ու թաղուած հեռաւոր Ֆրանսա, ո՛չ մեր հայրենի պապենական հողի դարաւոր գերեզմանատան մէջ: Ձեր նախահայրերը ոչ միայն ողջ հայերը, այլ մեր մեռելներն անգամ դարձուցին վտարանդի:

Պարոն նախագահ, ես երբ պատանի էի, համտեսեցի թուրքի ապտակը… թուրքի դանակն ալ… երբ մեր կազմած հայկական ֆութպոլի խումբը օր մը յաղթեց թրքական խումբին: Պարտուած թուրքը ինչպէ՞ս հանդուրժէր հայու յաղթանակին..: Այսպէ՛ս պատահած է միշտ պատմութեան ընթացքին:

Պարոն Էրտողան, որքան որ գիտեմ, Ձեզի համար կ’ըսեն, որ պոնտոսցի էք: Պոնտոս նշանաւոր էր ընդհանրապէս յոյներով ու հայերով…: Արդեօք հետաքրքրուեցա՞ք Ձեր մեծհայրերէն ու մեծմայրերէն, թէ ժամանակին Պոնտոս ապրող հայերն ու յոյները ի՞նչ ճակատագրի արժանացան, ո՞ւր գացին արդեօք… ի՞նչ եղան… ո՞վ գրաւեց անոնց տուներն ու տեղերը, պարտէզները, հարստութիւնը: Նոյնը կարելի է ըսել Թուրքիոյ այլ քաղաքներու նախկին հայ ու յոյն, ինչպէս նաեւ ասորի եւ ոչ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն համար:

Վստահ եմ, Դուք, որպէս խելացի նախագահ, իմաստուն ղեկավար եւ մտաւորական անձնաւորութիւն, քաջածանօթ էք Հայոց Մեծ Եղեռնին, կոտորածներուն, գաղթերուն, սպանդներուն ու Ցեղասպանութեան: Յարգելի պարոն Էրտողան, Դուք քանի-քանի՜ անգամ խօսած էք Թուրքիոյ տարածքին տիրող ժողովրդավարութեան մասին. եթէ այդպէս է, ինչո՞ւ համար Ցեղասպանութիւն բառը օգտագործողները Ձեր դատարաններուն կողմէ կը դատուին, կը բանտարկուին եւ… նաեւ կը սպաննուին՝ Հրանդ Տինքի նման:

Պարոն Էրտողան, ես համոզուած եմ, որ Դուք, որպէս Թուրքիոյ հեռատես նախագահ եւ Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան ղեկավար ու կուսակցապետ, ունիք բաւական խիզախ նկարագիր՝ հարցերը իրենց անուններով կոչելու: Արդ, ի՞նչն է Ձեզ վախցնողը, երբ Ապրիլի 24-ին, կը ցաւիք միայն, ու կը խուսաբիք արտասանել Ցեղասպանութիւն բառը եւ կը մերժէք ներողութիւն խնդրել: Ձեզի նման ինքնավստահ նախագահ մը միայն կրնայ առնել այդ պատասխանատու քայլը եւ նոր էջ բանալ հայ ու թուրք ժողովուրդներու յարաբերութեան մէջ, ինչ որ ըրին ատենին Գերմանացիները: Այդ պարագային, վստահ եմ, պատմութիւնը Ձեր անունը ոսկի տառերով պիտի գրէ արդի Թուրքիոյ մատեանին մէջ՝ Ձեզ որակելով որպէս արդարադատ, ճշմարտութիւն տեսնող ու գնահատող քաղաքական մեծ դէմք: Ես, կը հաւատամ ասոր, պարոն Էրտողան:

Այսօր, ինչպէս գիտէք, բազմատասնեակ երկիրներ ընդունած են Հայոց Ցեղասպանութիւնը, մինչեւ անգամ Թուրքիոյ Պատերազմական դատարանը՝ 1919 թուականին, եւ մահուան դատապարտած հայոց ոճրագործները: Ուստի Դուք այսօր ինչո՞ւ կը յամառիք ընդունիլ զայն: Արդեօ՞ք կը վախնաք ներողութեան յաջորդելիք արդիւնքէ՞ն:

Յարգելի Պարոն Էրտողան, կ’ուզեմ վստահեցնել Ձեզի, որ Ձեր առնելիք խիզախ քայլը պիտի գնահատուի ոչ միայն հայերու եւ յառաջադէմ թուրք զանգուածներու կողմէ, այլեւ ամբողջ աշխարհի մարդկութեան կողմէ, քանի որ այդ քայլով Դուք կանխած պիտի ըլլաք ապագային պատահելիք ցեղասպանութիւնները..:
Այն ատեն, յարգելի պարոն Էրտողան, ինչ որ ալ ըլլան հանգամանքները, ես, անտեսելով ամէն վտանգ, պիտի գամ սեղմելու Ձեր ձեռքը… եթէ նոյնիսկ գիտնամ, թէ զիս կը սպասէ վատ ճակատագիր…:

Յաջողութեան մաղթանքներով եւ ակնկալիքի յոյսով՝

ՀԱՄԲԻԿ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

12 Մայիս 2018

Յ.ԳԿը խնդրուի ընթերցելթարգմանել եւ տարածել:

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS