Միկոյեանի Ըրած Զարմանալի Դիտողութիւնը Նիքսընին 1959-ին` Թուրքիոյ Մէջ Հայերու Իրաւունքներուն Մասին

big_1495441796_3907647

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» (www.TheCaliforniaCourier.com) թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր Յարութ Սասունեան       

Վերջերս, ԱՄՆ արխիւներէն յայտնաբերեցի փաստաթուղթ մը, որ կը նկարագրէ ԽՍՀՄ նախարարներու խորհուրդի նախագահի առաջին տեղակալ Անասթաս Միկոյեանի եւ ԱՄՆ փոխնախագահ Ռիչըրտ Նիքսընի հետաքրքրաշարժ զրոյցը 1959 Յուլիս 25-ին, վերջինիս Մոսկուա կատարած այցելութեան ժամանակ: Նախապէս անոնք հանդիպած էին՝ Միացեալ Նահանգներ Միկոյեանի պատմական այցելութեան ժամանակ:

Պաղ պատերազմի գագաթնակէտին՝ երկու մրցակից առաջնորդներու միջեւ քննարկումը կը կրէր քաղաքավար բնոյթ, սակայն աշխոյժ էր: Նիքսըն գովասանքի խօսքեր ըսաւ Միկոյեանի մասին, որ «Միացեալ Նահանգներու մէջ ունեցած էր բազմաթիւ ընկերներ, որոնք հիացած էին անոր եռանդով եւ ճկունութեամբ՝ իր տեսակէտները արտայայտելու ժամանակ»: Նիքսըն նաեւ յայտարարեց, որ «Միկոյեանի այցը ԱՄՆ կոտրած էր սառոյցը ո՛չ միայն պաշտօնապէս, այլ նաեւ անձնապէս՝ երկու երկիրներու համապատասխան տեսակէտներուն վերաբերեալ»: Արխիւային փաստաթուղթին մէջ նշուած էր, որ Միկոյեանը «սիրալիր պատասխանեց ողջոյնի խօսքին եւ աւելցուց, որ փոխնախագահը մեծ վիճաբանող է եւ ո՛չ մէկուն պարտքի տակ չի մնար»:

Զրոյցը շատ արագ վերածուեցաւ քաղաքականի, երբ Միկոյեանը դժգոհութիւն յայտնեց Քոնկրէսի վերջին բանաձեւի անպատեհութեան մասին` կոմունիստական իշխանութեան կողմէ բռնագրաւուած պետութիւններուն վերաբերեալ, որոնց մէջ էր նաեւ Հայաստանը:  Միկոյեանին կը թուէր, որ բանաձեւը նպատակ ունէր խանգարելու Նիքսընի այցը Խորհրդային Միութիւն: Նիքսըն արդարացաւ, որ ԱՄՆ Քոնկրէսը անկախ մարմին է, եւ նոյնիսկ նախագահը չի կրնար վերահսկել անոր որոշումները… Փոխնախագահ Նիքսըն շարունակեց բացատրել. «Մեր բնակչութեան մէջ կան տարրեր, անկախ այն բանէն, թէ Միկոյեանը անոնց կը համարէ ճիշդ կամ սխալ, որոնք կը կարծեն, որ իրենց նախկին հայրենիքներուն մէջ կառավարութիւնները պէտք է փոխուին: Մեր Քոնկրէսը յաճախ կ՝ընդունի բանաձեւեր, որոնք կը ներկայացնեն այդ տարրերու տեսակէտները, որոնք կը ներառեն այնպիսի ազգեր, ինչպէս լեհերը, հունգարացիները եւ այլն: Բանաձեւի եւ, մասնաւորապէս նախագահի հռչակագիրին մէջ կ՝ըսուի, որ ատիկա միայն ամերիկեան ժողովուրդի եւ ամերիկեան կառավարութեան կարծիքի արտայայտութիւնն է, եւ որ իրենք չեն փորձեր մասնակցիլ այսպէս կոչուած քայքայիչ գործողութիւններուն»:

Զարմանալի է, որ Միկոյեանը, որ խորհրդային բարձրաստիճան պաշտօնեաներէն մէկն էր, այնուհետեւ նշեց իր հայկական ինքնութեան մասին` Նիքսընին ըսելով, որ «ան հայ է ու թէեւ Հայաստանի կառավարութեան կազմին մէջ չի գործեր, սակայն գիտէ այդ հանրապետութեան Գերագոյն խորհուրդի 30 պատգամաւորները, որոնց կը հետաքրքրէ, թէ ով իրաւունք տուած է ամերիկեան կառավարութեան գործելու իրենց անունով եւ ինչու ամերիկեան կառավարութիւնը ոչինչ կ՝ընէ իսկապէս ճնշուած ժողովուրդներու ազատագրման համար, ինչպէս հայկական փոքրամասնութիւնն է Թուրքիոյ մէջ»:

Միկոյեանի յայտարարութիւնը զարմանալի էր, քանի որ ան փոխնախագահ Նիքսընի հետ կը խօսէր իբրեւ խորհրդային ղեկավար, ո՛չ թէ իբրեւ հայ: Բացի այդ, Միկոյեանը յայտնի չէր իբրեւ հայ ազգայնական: Իրականութեան մէջ, ան կը մեղադրուէր բազմաթիւ հայերու մահուան համար՝ չարաբաստիկ մաքրագործումներու ժամանակ՝ կոմունիստական ​​իշխանութեան օրով: Միկոյեանը չէր աջակցած նաեւ Խորհրդային Հայաստանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) վերամիաւորման: Ահա ասոնք էին պատճառներէն քանի մը հատը, որոնց համար հայերը դժգոհ էին Երեւանի մէջ Միկոյեանի յուշարձանը տեղադրելու Երեւանի քաղաքապետարանի վերջերս կայացուցած որոշումէն:

Միկոյեանի հակազգային հայեացքներու հերթական դրսեւորումը անոր յայտարարութիւնն էր 1919 Դեկտեմբերին, Հայաստանի առաջին անկախ Հանրապետութեան կարճատեւ գոյութեան (1918-1920) ընթացքին. «Հայ շովինիստները, ապաւինելով իմփերիալիստական դաշնակիցներուն, առաջ կը մղեն յանցաւոր գաղափար մը` «մեծ Հայաստան»ց-ի ստեղծումը պատմական Հայաստանի սահմաններուն մէջ: Այնտեղ հայերու բացակայութիւնն ու մահմետական բնակչութեան բացարձակ ներկայութիւնը անոնց չի մտահոգեր… մեր (Կոմունիստական) կուսակցութիւնը չի կրնար աջակցիլ «մեծ» կամ «փոքր» Թրքահայաստանի գաղափարին»: Իրականութիւնը այն է, որ Խորհրդային Միութիւնը երբեք չէ պաշտպանած հայերու իրաւունքները Թուրքիոյ մէջ:

Սակայն, Միկոյեանը ճիշդ մատնանշած է, որ Միացեալ Նահանգները դէմ է «ճնշուած ժողովուրդներու ազատագրման», երբ «ժողովուրդները ճնշուած են իր կողմնակիցներու եւ դաշնակիցներու կողմէ», ինչպէս օրինակ՝ Թուրքիան եւ շատ ուրիշներ:

Միկոյեանը նաեւ հարցականի տակ դրաւ ա՛յն, թէ արդեօք խորհրդային ղեկավարները պէտք է ուշադրութիւն դարձնեն Սպիտակ տան դրական ժեստերո՞ւն, թէ Պետական բաժանմունքի աւելի թշնամական արձագանգներուն: Միկոյեանը «հետաքքրուեցաւ, թէ արդեօք Խորհրդային Միութիւնը պէտք է հաւատա՞յ նախագահի կամ փոխնախագահի յայտարարութիւններուն, թէ պէտք է հաշուի առնէ Պետական բաժանմունքի այս յայտարարութիւնը, իբրեւ ամերիկեան քաղաքականութեան ուղղակի արտայայտութիւն»: Միկոյեանը բացատրեց, որ «նախագահը յանձնարարած է Պետական բաժանմունքին մշակելու արտաքին առեւտուրի զարգացման քայլեր (Խորհրդային Միութեան հետ): Պետական բաժանմունքի ձեռնարկած գործողութիւններուն իբրեւ արդիւնք կը պարզուի, որ նախագահը բան մը կ՝ուզէ, Պետական քարտուղարութիւնը` այլ բան:

Միկոյեանի հետ հանդիպումը աւարտեցաւ համախոհութեամբ, փոխնախագահ Նիքսընի խոստումով, որ «ան Միացեալ Նահանգներ վերադառնալէն ետք պիտի աշխատի առեւտուրի խնդիրներուն ուղղութեամբ, բայց պէտք է գիտակցիլ, որ այդ դժուարութիւնները չեն կրնար լուծուիլ գրիչի մէկ հարուածով»:

Վերոնշեալ զրոյցը ցոյց կու տայ, որ Միկոյեանը իրականութեան մէջ «խորամանկ» էր, ինչպէս անոր կը նկարագրէին արեւմտեան պաշտօնեաները: Ան տասնամեակներ շարունակ գոյատեւած է Խորհրդային Միութեան վերնախաւին մէջ` աւարտելով իբրեւ Գերագոյն Խորհուրդի նախագահ 1964 թուականէն մինչեւ 1965 թուականի պարտադրուած  կենսաթոշակի անցնիլը:

Թարգմանութիւնը կատարեց Ռուզաննա Աւագեան

Արեւմտահայերէնի վերածեց ԵՌԱԳՈՅՆ-ը

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS