Պոլսահայ Համայնքի Երկընտրանքը՝ Նոր Պատրիարքի Ընտրութիւններուն

badriarkaran«Քալիֆորնիա քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր Յարութ Սասունեան կը գրէ.

Քանի մը տարիի ի վեր,  Սթամպուլի մէջ մեծ վէճ մը սկսած կը հասուննալու պոլսահայ համայնքի անդամներուն միջեւ` Հայոց նոր պատրիարքի ընտրութեան ծրագիրներուն վերաբերեալ:

Առճակատումը պատմական խոր արմատներ ունի եւ վերջերս աւելի սրած է Հայոց պատրիարք Մեսրոպ Մութաֆեանի անբուժելի հիւանդութենէն ետք․ վերջինս վիճակի չէ կատարելու իր պարտականութիւնները “Ալզայմըր” հիւանդութեան պատճառով:

Երբ պոլսահայ համայնքի որոշ անդամներ փորձեցին նոր պատրիարք մը ընտրել անգործունակ Մեսրոպ պատրիարքին փոխարինելու համար, Թուրքիոյ իշխանութիւնները պաշտօնապէս յայտարարեցին, որ քանի դեռ գործող պատրիարքը ողջ է, նոր պատրիարք չի կրնար ընտրուիլ: Նոյնիսկ աթոռակից պատրիարք ընտրելու խնդրանքը մերժուեցաւ Սթամպուլի նահանգապետի կողմէն:

Թուրքիոյ իշխանութիւնները օգտուեցան այն պատրուակէն, որ հայ համայնքի 1863 թուականի Ազգային սահմանադրութեամբ նախատեսուած չէ աթոռակից պատրիարքի պաշտօն ունենալ: Սակայն խնդիրը այն է, որ տասնամեակներ առաջ թրքական կառավարութիւնը անվաւեր ճանչցած էր այդ սահմանադրութիւնը: Եթէ կառավարութիւնը իր որոշումը կը կայացնէ չգործող սահմանադրութեան մը հիման վրայ, ուրեմն ան կը ճանչնայ անոր վաւերականութիւնը: Եթէ սահմանադրութիւնը վաւերական է, ուրեմն հայ համայնքը իրաւունք ունի ընտրելու պատուիրակներ, որոնք ալ, իրենց հերթին կրնան ընտրել նոր պատրիարք: Ցաւօք, հայ համայնքը չմտածեց այս հակասութիւնը թրքական կառավարութեան ուշադրութեան ներկայացնելու մասին:

 Մենք կը յիշենք, որ Մեսրոպ պատրիարքը մինչեւ 1998ի իր ընտրութիւնը նոյնպէս արժանացաւ թրքական իշխանութիւններու դիմադրութեան: Ի վերջոյ, ան գնաց Անգարա եւ փակ դռներու ետին «գործարք կնքեց» թուրք պաշտօնեաներու հետ, ինչ որ իրեն հնարաւորութիւն տուաւ պատրիարք ընտրուելու: Շուտով ան սկսաւ աջակցելու տարբեր թրքական հարցերու, ներառեալ այցելութիւններ Արեւմտեան Եւրոպայի երկիրներ` հանդէս գալով Եւրոմիութեան Թուրքիոյ անդամակցութեան օգտին եւ շարք մը այցելութիւններ Միացեալ Նահանգներ` թրքական իշխանութիւններու խնդրանքով հրապարակային ելոյթներ ունենալու համար:

 Այս տարուան սկիզբը պոլսահայ համայնքի քանի մը անդամներ որոշեցին նոր պատրիարք ընտրելու մէկ այլ փորձ կատարել, որուն շարժառիթը պատրիարքարանի փոխանորդ Արամ արքեպիսկոպոս Աթէշեանի հանդէպ ունեցած իրենց դժգոհութիւնն էր եւ լիարժէք պատրիարք ունենալու ցանկութիւնը: Խնդիրը այն էր, որ Արք. Աթէշեանի չհրաժարիլը իր պաշտօնէն, կը փակէր նոր ընտրութիւններու դուռը, տեղական եւ աշխարհասփիւռ հայութեան, մասնաւորապէս Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի կողմէ ճնշումներէ ետք, պայմանաւորուածութիւն ձեռք բերուեցաւ, որ Արք.Աթէշեան հրաժարական պիտի տայ եւ տեղապահ պիտի ընտրուի Գերմանիոյ հայկական եկեղեցւոյ թեմի առաջնորդ, Արք. Գարեգին Պէքճեան` նոր պատրիարքի ընտրութիւնները կազմակերպելու համար:

 Այս համաձայնութենէն շատ չանցած, խումբ մը յայտնի պոլսահայեր յանձնաժողով ստեղծեցին պատրիարքի ընտրութիւնները նախաձեռնելու համար, թէեւ համայնքին մէջ բոլորն ալ գիտէին, որ թրքական իշխանութիւնները դէմ էին նման ընտրութիւններու: Փաստօրէն, մինչ Արք. Պեքճեան տեղապահ կ՛ընտրուէր, Արք․ Աթէշեան նամակ ստացաւ Սթամպուլի նահանգապետէն` տեղեկանալով, որ թրքական իշխանութիւնը  չի ճանչնար Արք. Պէքճեանի ընտրութիւնը եւ կը շարունակէ Արք. Աթէշեանը համարել օրինական փոխանորդ: Ցաւօք, Արք. Աթէշեան այդ նամակը ներկայացուց նախաձեռնակ մարմինին միայն այն անկէ ետք, երբ անոնք Արք. Պէքճեանը արդէն ընտրած էին իր պաշտօնին: Այս դրուագը աւելի խորացուց թշնամութիւնը Արք. Աթէշեանի դէմ հանդէս եկողներուն մօտ, եւ անոնք շարունակեցին աջակցիլ Արք. Պէքճեանին:

 Այս երկսայրի դժուարութիւնը լուծելու համար Արք. Պէքճեան նամակ գրեց Սթամպուլի նահանգապետին` հանդիպում խնդրելով: Պատասխանին 60 օր սպասելէ ետք, Արք. Պէքճեան մեկնեցաւ Գերմանիա` հանդիպելու Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետ, անոր այցելութեան ժամանակ:

Երբ Արք. Պէքճեան կը գտնուէր Թուրքիայէն դուրս, Սթամպուլի նահանգանպետը հանդիպման հրաւիրեց Արք. Աթէշեանին, Սահակ եպիսկոպոս Մաշալեանին եւ նախաձեռնող նախաձեռնակ մարմնի ղեկավարին: Պարզ էր, որ նահանգնապետը չէր ցանկար հանդիպիլ Արք. Պէքճեանի հետ, որուն ընտրութիւնը ան չէր ճանչնար:

 Բանավէճը աւելի սաստկացաւ տեղի հայ համայնքի այն անդամներուն միջեւ, որոնք իրենք զիրենք աւելի իրատես կը համարէին, ընդունելով Թուրքիոյ իշխանութիւններուն դերը պատրարքի ընտրութիւններուն մէջ, եւ անոնց` որոնք կը մերժէին թրքական իշխանութիւններու որեւէ միջամտութիւն: Արք. Աթէշեանի կողմնակիցները կ՛ընդգծէին` անիմաստ է դէմ ըլլալ թրքական հզօր իշխանութիւններու ցանկութիւններուն, որոնք ձերբակալած էին ընդդիմութեան հազարաւոր անդամներ եւ նոյնիսկ ձեռնոց նետած այնպիսի հզօր երկիրներու, ինչպիսիք են Գերմանիան եւ Միացեալ Նահանգները: Աւելին, Արք.Աթէշեանի կողմնակիցները կը նշէին, որ եթէ Գարեգին Բ կաթողիկոս կրնայ միջամտել Պոլսոյ պատրիարքարանի` ինքնավար հաստատութեան ընտրութիւններուն, ապա անկախ անկէ, թէ որքան անցանկալի է, հասկանալի պիտի ըլլայ, որ Թուրքիոյ նախագահը իրաւունք պիտի ունենայ միջամտելու իր երկրին մէջ տեղի ունեցող ընտրութիւններուն:

Դրութիւնը աւելի վատթարացաւ, երբ մինչ Գերմանիայէն Արք. Պէքճեանի վերադարձը, նախաձեռնակ մարմինի հինգ անդամները հրաժարական տուին Սթամպուլի նահանգապետին հետ ունեցած հանդիպումէն ետք: Յանձնաժողովի միւս անդամները, մինչ որոշում կայացնելը, ցանկացան սպասել Արք. Պէքճեանի վերադարձին:

 Արք. Պէքճեան, Սթամպուլ վերադառնալէ եւ նախաձեռնող յանձնաժողովին  հետ խորհրդակցելէ ետք, յայտարարեց, որ ինք նամակ պիտի գրէ Թուրքիոյ ներքին գործոց նախարարին` առերես հանդիպման խնդրանքով: Հաշուի չառնելով Սթամպուլի նահանգնապետին յստակ հրահանգները` Արք. Պէքճեան շարունակեց մնալ իր պաշտօնին:

 Արք. Պէքճեանի մտադրութիւնը, մասնաւոր հանդիպում ունենալու ներքին գործոց նախարարին հետ, յղի է որոգայթներով: Ինչպէս Արք. Մութաֆեանի պարագային, Արք. Պէքճեան եւս կրնայ մասնաւոր գործարք կնքել նախարարին հետ` խոստանալով այսուհետեւ կատարել թրքական իշխանութիւններու յանձնարարութիւնները : Արք. Պէքճեան, որպէս Գերմանիոյ թեմի առաջնորդ, իր պաշտօնավարման ընթացքին պարբերաբար խօսած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին:

 Միւս տարբերակը այն է, որ Արք. Պէքճեան կրնայ հրաժարիլ իր պաշտօնէն` դուռ բանալով Արք.Աթէշեանի պատրիարք ընտրուելու համար, որ դէմ պիտի ըլլայ պոլսահայ համայնքի մեծամասնութեան ցանկութիւններուն, սակայն պիտի համապատասխանէ թրքական իշխանութեան նախապատուութեան:

 Թարգմանութիւնը` Ռուզաննա Աւագեանի

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ ԵՌԱԳՈՅՆ-ը

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS