Անդրադարձ. Հայաստան-Սփիւռք 6-րդ Համաժողովի Ծրագիրը

IMG-4946

Յարութ Չէքիճեան

«Փոխադարձ վստահութիւն, միասնականութիւն եւ պատասխանատւութիւն» խորագիրը` լոզունգը կրող համաժողովին, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան պատրաստած 18 էջ օրակարգ-յայտագիրը կը մանրամասնէր քննարկուելիք չորս հիմնական գլուխներու (ուղղութիւն կոչուած է) զեկուցաբերները, անոնց զեկոյցներուն խորագիրները եւ համադրողները: Չորս գլուխներն էին` 1. «Հայաստանի զարգացման հիմնախնդիրներ», 2. «ՀՀ պաշտպանական քաղաքականութեան առանձնայատկութիւնը ժամանակակից մարտահրաւէրների պայմաններում», 3. «Արտաքին քաղաքականութեան օրակարգ» եւ 4. «Հայապահպանութեան հիմնախնդիրներ» (1):

Յստակ չէ, թէ նշուած զեկուցաբերները եւ անոնց ներկայացնելիք զեկոյցները ի՞նչ պայմաններով ընտրուած են, յատկապէս` սփիւռքը ներկայացնողներու պարագային: «Սփիւռքի նախարարութեան աշխատակազմի ղեկավար Ֆիրդուս Զաքարեան զեկուցելով համագումարին մասին` «Թերթ»-ի թղթակիցին յայտնած է. «Մենք 8-9 տարիներու ընթացքին կատարած ենք հաշուառում` սփիւռքեան տարբեր համայնքներու մէջ:

«Մենք գիտենք, թէ ո՛ւր որքա՞ն բժիշկ, իրաւաբան, պատմաբան եւ այլ մասնագիտութիւններու հայրենակիցներ ունինք: Մենք բոլոր այդ նշանաւոր հայերուն ուղարկած ենք դիմումներ եւ ներկայացուցած ենք, թէ ի՛նչ տեղի պիտի ունենայ,  եւ խնդրած ենք պատասխանել իրենց հաւանական մասնակցութեան վերաբերեալ: Ստացած ենք 1200 պատասխան, որով անոնք հաստատած են, որ ներկայ պիտի գտնուին»» (2): Միւս կողմէ, սակայն, սփիւռքի նախարարը կ՛ըսէ,  որ սփիւռքէն 1300 կառոյցներու ներկայացուցիչներ եւ շուրջ 1500 (ըստ կարգ մը աղբիւրներու` 1700) անձեր կը մասնակցին համաժողովին, կարելի չեղաւ ստոյգ թիւը ճշդել: Ըստ անոր, սփիւռքի 118 երկիրներու մէջ 829 հայկական համայնքներ կան, 30 հազար հայկական կազմակերպութիւն, 38 համահայկական կազմակերպութիւն, 724 գործող եկեղեցիներ եւ վանքեր, հազարէ աւելի դպրոցներ եւ 637 մշակութային կեդրոններ:

18 էջերէ բաղկացած այս օրակարգ-յայտագիրին մէջ յատուկ կերպով չէր նշուած համաժողովի լոզունգին երեք նշանաբաններէ` յատկապէս առաջինին մասին, թէ` այս ժողովը ինչպէ՞ս եւ  օրակարգի ո՞ր կէտին մէջ պիտի քննարկէր «Հայաստան-սփիւռք» փոխադարձ վստահութեան խնդիրը, որ կարելի է դասել այսպիսի համաժողովի մը իբրեւ կարեւորագոյն քննարկումի առարկան: Շատ յստակ է, որ Հայաստան-սփիւռք փոխադարձ վստահութիւնը թերի է, եւ այդ պատճառով ընտրուած է իբրեւ նշանաբան: Անհրաժեշտ էր այս հարցին լուրջ քննարկումը, որ պէտք էր յանգէր գործնական ծրագիրի մը, որ կ՛ապահովէ յատկապէս Սփիւռքին կողմէ փոխադարձ վստահութիւն` կէս միլիոնէ աւելի (ոմանք կ՛ըսեն մէկ միլիոնէ աւելի) արտագաղթ եւ հայրենալքում պատճառած` մենաշնորհեալներու կողմէ հայրենիքին տնտեսական մարզը իւրացուցած եւ արդարադատութիւնը ճնշած, հայրենի իշխանութիւններուն շարունակուող լռելեան «մեղսակցութեան» հանդէպ (3), (4), (5), (6), (7), (8):

Այստեղ անհրաժեշտ է ճշդում կատարել: «Փոխադարձ վստահութեան» հարցը իրականութեան մէջ, ընդհանրապէս, միակողմանի է, իմա` սփիւռքն է, որ վստահութիւնը կորսնցուցած է, ոչ թէ հայրենիքին հանդէպ, այլ` հայրենիքի իրերայաջորդ իշխանութիւններուն հանդէպ: Հետեւաբար այս լոզունգը, որ կը վերաբերի մէկ կողմէ «Հայաստանի» եւ միւս կողմէ` «սփիւռքի», սխալ բանաձեւուած է, եւ պէտք էր ըլլար «Սփիւռք-Հայաստանի իշխանութիւն փոխադարձ վստահութիւն եւ պատասխանատուութիւն», իսկ «միասնականութիւնը» հայրենիքին եւ սփիւռքիժողովուրդին միջեւ ընդհանրապէս քննելի առարկայ չէ: Ահա այս իրողութեան մէջ է, որ ճիշդ հունին մէջ կը դրուի խորհրդաժողովին առաքելութիւնը: Արդար ըլլալու համար, հաւանաբար Հայաստանի իշխանութիւնները նաեւ սփիւռքին հանդէպ «վստահութեան» հարց ունին, որ յատկապէս դրսեւորուած էր վերանկախացումի առաջին վարչակարգին եւ այժմու կարգ մը պատասխանատուներու կողմէ, որ շարունակութիւնն է համայնավար, խորհրդային վարչակարգին սփիւռքի դէմ հալածախտին:

Սփիւռքին «պատասխանատուութիւնը» հայրենի իշխանութիւններուն թերացումներուն 26 տարիներ ընդհանրապէս լռելեան համամտութիւն տալուն մէջն է, յատկապէս` ընկերային-տնտեսական, քաղաքացիին կենսամակարդակը բարելաւելու միտող քաղաքականութեան բացակայութեան, եւ` ստանձնելով մի՛այն «բարեսիրական» դերակատարութիւն: Հաւանաբար սփիւռքը իշխանութիւններուն վրայ ազդելու միջոցներ, լծակներ չունէր եւ չունի, ու անոնք լաւ գիտեն, որ «բարեսիրութիւնը» պիտի շարունակուի, ի՛նչ ալ ըլլան պայմանները: Վերնախաւը գործարանները փակեց, գիւղատնտեսութիւնը անտեսեց, որպէսզի առեւտուրով` ներածումով, հոգ չէ թէ նոյնիսկ` մեր թշնամիներէն, արագօրէն հարստանար` Հայաստանի ժողովուրդը վերածելով ՅԱՃԱԽՈՐԴԻ եւ ո՛չ թէ արտադրողի:

Մինչեւ 2015-ի սահմանադրութեան բարեփոխումը` շուրջ 24 տարիներու կորսուած ու ահռելի ժամանակաշրջան… առա՛նց հաշուետուութեան: Սփիւռքը իրաւունք ունի հաշուետուութիւն պահանջելու իշխանութենէն, երկիրը հայութենէ պարպող, այս ոճրային ծանրագոյն վիճակին հասցնողներէն` իբրեւ հաւաստիք փոխադարձ վստահութեան:

Այժմու կառավարութիւնը, եւ յատկապէս` զայն գլխաւորող վարչապետը, յուսատու, լայնածաւալ ծրագիրներով կը փորձէ բարեկարգումներ իրականացնել բոլոր բնագաւառներուն մէջ` ներշնչելով ընդհանուր լաւատեսութիւն: Ակնյայտ է, որ ընդհանուր եւ մասնայատուկ բնագաւառներու ախտաճանաչումը կատարուած է, որուն շնորհիւ` ակներեւ է կառավարական «մեքենան» աշխուժացնելու հոլովոյթը, արտակարգ դրութեամբ` ռեժիմով աշխատելու եւ ծրագիրներ իրականացնելու մղումով, նոյնիսկ ձմեռնային պայմաններու մէջ շինարարական աշխատանքներ ամբողջացնել` «Աշխարհի այլ ցուրտ երկիրներուն նման»:

Նկատելի է յատկապէս տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարարութեան միջոցով բոլոր մարզերը եւ համայնքները բարելաւելու` համաչափ զարգացնելու քաղաքականութիւնը, զարկ տալով գիւղատնտեսութեան եւ ներքին` տեղական արտադրութեան` աշխատատեղեր ապահովելով բոլոր շրջաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ ենթակառոյցները կատարելագործելու` կրթութիւն, ջուր, ուժանիւթ, փոխադրութիւն եւ ճամբաներ` քաղաքացիին ընկերային-տնտեսական իրավիճակը եւ առօրեան բարելաւելու նախանձախնդրութեամբ: Այս աշխատանքներուն դրական արդիւնքը տեսանելի է արդէն, եւ պէտք է շարունակուի, մինչեւ իւրաքանչիւր գիւղ եւ համայնք ունենայ կատարեալ ենթակառոյցներ:

Սփիւռքին ներդրումները, ինչպէս նախապէս, պիտի շարունակուին: Վարչապետին ակնարկած «նեղանալու» կամ «թասիբ գցելու» (որուն իմաստը կարելի չեղաւ ճշգրիտ հասկնալ) հարց գոյութիւն չունի, սակայն հիմնականը, բոլո՛ր քաղաքացիներուն կենսամակարդակը բարելաւելուն մէջ, իր հողին վրայ արժանապատիւ ապրելու իրաւունքը ապահովելուն մէջ կը կայանայ, ստեղծելու համար այժմ անգոյ` կայուն ու զարգացող միջին դասակարգ:

Նախագահին յայտարարած թիրախը` 2040-ին չորս միլիոնի հասցնելու Հայաստանի բնակչութիւնը, կը պարտաւորեցնէ սփիւռքի նախարարութիւնը վերածելու ներգաղթի եւ բնակեցման նախարարութեան` ապահովելու համար պատահականութենէ զերծ, ծրագրուած վերաբնակեցում եւ ուսումնասիրուած ներգաղթ:

Աւարտին, կը մէջբերեմ Արամ Ա. կաթողիկոսին պատգամէն հատուածներ` ուղղուած Հայաստան-սփիւռք 6-րդ համաժողովին. «Եկէք` ըլլանք իրապաշտ ու անկեղծ: Հայաստանը կը պարպուի, իսկ Սփիւռքը կը մաշի: Այս վտանգալից իրականութեան դիմաց պատահական նախաձեռնութիւններ չեն կրնան մեր տագնապները լուծել եւ վէրքերը դարմանել: Ժամանակի նշանները պէտք է ճիշդ կարդալ, ախտաճանաչումը պէտք է ճիշդ կատարել եւ համապատասխան կողմնորոշումներ ճշդել ու ազդու միջոցներու դիմել: Անհրաժեշտ է Հայաստան-սփիւռք գործակցութիւնը դուրս բերել պատահական տնտեսական ներդրումներու ու թուրիստական այցելութիւններու շրջագծէն եւ զայն դարձնել մեր ազգային քաղաքականութեան կարեւոր հիմքերէն մէկը…Հայրենիքը հող ու ժողովուրդ է` պետութիւն ու տնտեսութիւն ըլլալէ առաջ: Հաւատարմութիւն հայրենիքին նկատմամբ վեր է ամէն տեսակ նկատումներէ…Սիրելի՛ հայորդիներ, Հայաստանը զբօսավայր չէ՛, պիզնեսի շուկայ չէ՛, անցագիր չէ՛. վա՜յ մեզի, երբ միայն այսպէ՛ս մօտենանք Հայաստանին: Հայաստանը աշխարհի վրայ ինքզինք հայ դաւանող հայուն տո՛ւնն է` անցեալի, ներկայի ու ապագայի տունը…Արդ, մէկ կողմէ բարեսիրական գործերով եւ միւս կողմէ «եկէք` պիզնես արէք» ըսելով, որքան ալ գնահատելի ըլլան նման նախաձեռնութիւններ ու կոչեր, չենք կրնար հզօր Հայաստան կերտել: Սփիւռքը պատահական ներդրումներէն անդին` կոչուած է լայնածաւալ ու երկարաշունչ ծրագիրներով մասնակից դառնալու Հայաստանի տնտեսութեան աճման…Սակայն չմոռնանք երբեք, որ ազգ մը միացնողը, ամրացնողը ու յաւերժացնողը իր հոգեւոր, բարոյական, մշակութային ու ազգային արժէքներն են: Հետեւաբար, թոյլ չտանք, որ մեր ազգին արժէքները ապականին, մեր արժէքներու համակարգը խախտի»:

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS