Կիրօ Մանոյեան Լիբանանի Մէջ Ներկայացուցած է Արցախեան Հակամարտութեան Բանակցային Գործընթացին Ներկայ Վիճակը

IMG_3102

«Ազդակ»-ի խմբագրատան կազմակերպած մամլոյ լսարաններու ծիրէն ներս՝ Ապրիլ 20-ին, երեկոյեան ժամը 7:00-ին, «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ մամլոյ 126-րդ լսարանը, որուն նիւթն էր «Արցախեան հակամարտութեան բանակցային գործընթացը` այսօր», իսկ զեկուցաբերն էր ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեան: Այս մասին կը հաղորդէ «Ազդակ» օրաթերթը։

Ձեռնարկին բացման խօսքով հանդէս եկաւ «Ազդակ»-ի միջազգային լուրերու խմբագիր Վահրամ Էմմիեան, որ անդրադարձաւ արցախեան տագնապին նկատմամբ միջազգային ընտանիքի ներկայացուցիչներուն ցուցաբերած կեցուածքին, ուր զինուորական լուծումը բացառելու վրայ շեշտը դնելու զուգահեռ, անոնք կեղծ ու շինծու անկողմնակալութիւն կը կատարեն` զոհն ու նախայարձակը դնելով նոյն նժարին վրայ: Ան շեշտը դրաւ Վիեննայի եւ Ս. Փեթերզպուրկի համաձայնութիւնները գործադրելու առումով ազրպէյճանական կողմին դժկամութեան, զանոնք չյարգելու եւ չգործադրելու հանգամանքին վրայ:

Կիրօ Մանոյեան մանրամասնօրէն ներկայացուց Արցախի տագնապին ամբողջ ընթացքը` քարտէսներով պարզելով տարբեր ժամանակաշրջաններուն արձանագրուած սահմանային պատկերներն ու անոնց փոփոխութեան հոլովոյթը:

Խօսքին սկիզբը Մանոյեան դիտել տուաւ, որ Վիեննայի եւ Ս. Փեթերսպուրկի համաձայնութիւնները կայացած են, սակայն ներկայիս ի գործ կը դրուի ճիգ զանոնք իրագործելու: Հայաստանի մօտեցումը այն է, որ այս համաձայնութիւնները իրականացնելը ոչ թէ պայման են, որպէսզի հարցի լուծման բանակցութիւնները շարունակուին, այլ տրամաբանականօրէն պէտք է ստեղծուի դրական, փոխադարձ վստահութեան մթնոլորտ, որպէսզի կարելի ըլլայ բանակցիլ: Սակայն Ազրպէյճան, թէեւ համաձայնած է, սակայն մինչեւ հիմա կը մերժէ գործադրել` առարկելով, որ եթէ գործադրուին այդ համաձայնութիւնները, հայերը ոչ մէկ շահագրգռուածութիւն պիտի ունենան բանակցելու:

«Այսինքն, անցեալ տարուան ապրիլի դէպքերէն ի վեր, խորքին մէջ անկէ քանի մը ամիս առաջ ալ, Արցախի հարցի լուծման մասին ըստ էութեան բանակցութիւն չկար», հաստատեց Մանոյեան, ըստ էութեան բանակցութիւնները բնորոշելով իբրեւ երկու նախագահներու դէմ դիմաց հանդիպում, որուն ընթացքին կը խօսուի հարցին ըստ էութեան լուծման մասին, այլ կան անջատ հանդիպումներ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահող երկիրներու դեսպաններուն հետ, որոնց հետ յաճախ միտքերու փոխանակում կը կատարուի:

Կիրօ Մանոյեան ապա ներկայացուց ռուսական կայսրութեան մաս կազմած ժամանակաշրջանին Արեւելահայաստանի եւ յարակից շրջաններուն կարգավիճակն ու սահմանները` շեշտելով, որ այդ օրերէն տուեալ շրջանի հայերը դիմած են կեդրոնական իշխանութիւններուն, որպէսզի հայաբնակ  բոլոր շրջանները մէկ վարչական միաւորի մէջ ըլլան, սակայն Ռուսիա միշտ մերժած է` «Բաժնէ, որ տիրես»-ի տրամադրութենէն մեկնելով: Անկէ ետք բանախօսը նշեց, որ երբ 1918-ին ռուսական կայսրութեան փլուզումով երեք հանրապետութիւններ հռչակուեցան` Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ազրպէյճանի, սահմաններու ճշդում պէտք է կատարուէր, այն ատեն Էլիզապեթփոլ նահանգին մաս կազմող Զանգեզուրն ու Ղարաբաղը, ըստ ազրպէյճանական տրամաբանութեան, պէտք է մաս կազմէին Ազրպէյճանին, բայց այդ երկու շրջաններն ալ հայաբնակ էին, յատկապէս Լեռնային Ղարաբաղը, շեշտեց բանախօսը` կարեւոր նկատելով գիտնալ, որ ներկայիս, երբ կը խօսուի Լեռնային Ղարաբաղի մասին, միջնորդ պետութիւնները նկատի կ՛ունենան Խորհրդային Հայաստանէն անջատուած տարածքը, որ ի վերջոյ դարձաւ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ (ԼՂԻՄ), սակայն խորքին մէջ Արցախի տարածքը շատ աւելին էր, իսկ Խորհրդային Ազրպէյճան տարբեր քայլերու ձեռնարկեց, որպէսզի բաժանումը տեղի ունենայ, եւ ԼՂԻՄ-ը Հայաստանէն հեռանայ, պոկուի:

Ապա բանախօսը ներկայացուց այլ քարտէս մը, ուր կ՛երեւին ներկայ վիճակը եւ Լեռնային Ղարաբաղի պետութեան վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքները, այսինքն` նաեւ այն մասերը, որոնք Արցախի Հանրապետութիւն չեն: Ան մանրամասն բացատրեց տարբեր տարիներու սահմանադրութեան մէջ այդ տարածքներու կարգավիճակին վերաբերող մեկնաբանութիւնները` աւելցնելով այս կացութեան վերաբերեալ Դաշնակցութեան կեցուածքը: Անոր համաձայն, Խորհրդային Միութեան օրէնքներուն հիման վրայ, 1991 օգոստոսին Խորհրդային Ազրպէյճանը իր անկախութիւնը հռչակած էր` հռչակագիրին մէջ հաստատելով, որ Ազրպէյճան կը հրաժարի Խորհրդային ամբողջ ժառանգութենէն, որուն մէջ էր նաեւ Լեռնային Ղարաբաղը, որ Ազրպէյճանին մաս կազմած է միայն Խորհրդային Միութեան օրերուն եւ անոր պատճառով: Ուրեմն այսպիսով, Ազրպէյճան կը հրաժարէր Լեռնային Ղարաբաղէն: Ապա ան 10 Դեկտեմբեր 1991-ի Լեռնային Ղարաբաղի անկախութեան հանրաքուէին անդրադարձաւ` դիտել տալով, որ ատով 6 Յունուարին հռչակուեցաւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը:

Ապա ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատուն մանրամասն կերպով խօսեցաւ այսօր քննարկուող լուծումներուն, Մատրիտեան սկզբունքներով փաստաթուղթին մասին` դիտել տալով, որ 2007-էն ի վեր առաջարկուածները քիչ թէ շատ նոյնն են, որոշ տարբերութիւններով եւ անուններով: Անոր համաձայն, այս փաստաթուղթը երկու մասէ բաղկացած է` մէկը միջազգային օրէնքի հիման վրայ ղարաբաղեան հարցի լուծման սկզբունքներն են, միւսը այն քայլերը, որոնք պէտք է առնուին այդ սկզբունքներուն հիման վրայ: «Մենք` Դաշնակցութիւնը, երեք սկզբունքներուն վերաբերող հարց չունինք, այլ այն քայլերուն, որոնք պէտք է առնուին եւ հոն տեղ գտած կարգ մը կէտերուն», ըսաւ Մանոյեան` շեշտելով, որ երեք սկզբունքներուն մէջ Ազրպէյճանին դժգոհութիւն կը պատճառէ երրորդը` ժողովուրդներու իրաւահաւասարութեան եւ ինքնորոշման իրաւունքը. Կիրօ Մանոյեան այս կէտը նկատեց հայկական կողմին յաջողութիւնը:

Ապա զեկուցաբերը անդրադարձաւ այն քայլերուն, որոնք պիտի կատարուին այդ սկզբունքներուն հիման վրայ` լուսարձակի տակ առնելով այն հարցերը, որոնք կ՛ընդգրկեն անոնք, եւ որոնք խնդրայարոյց ու վտանգաւոր կը դարձնեն զանոնք: Հոն կան տարածքներու վերադարձի հարց, կարգավիճակի ճշդում կամարտայայտութեամբ, սակայն առանց թուականն ու գործադրութեան ձեւը ճշդելու եւ այլն: Ան խօսեցաւ նաեւ այս բոլորին նկատմամբ Հայաստանի եւ Արցախի կեցուածքներուն մասին, անդրադարձաւ համանախագահներուն այն մօտեցումին, որ կարելի է աշխատանք տանիլ գէթ այն կէտերուն շուրջ, որոնց վերաբերեալ համաձայնութիւն կայ, ինչ որ վտանգաւոր է, որովհետեւ ժամանակի թաւալումով կրնան մոռցուիլ միւս հիմնական պայմանները: Ազրպէյճան միշտ կողմ եղած է համապարփակ փաստաթուղթին, սակայն հայկական կողմը դէմ է, որովհետեւ  տարիներ ետք բացառուած չէ, որ ըսեն, թէ եկէք այս համաձայնած կէտերը գործադրենք, իսկ  այս ամբողջ բանակցութիւններուն տրամաբանութիւնը այն է, որ ասիկա փաթեթային լուծում է, որուն գործադրութիւնը փուլային է: Ասիկա կրնայ նշանակել, որ կէտերուն մէկ մասը գործադրուի, իսկ մնացեալը անորոշ մնայ, ինչ որ շատ վտանգաւոր է:

Կիրօ Մանոյեան հաստատեց, որ Մինսքի խմբակի համանախագահները համաձայն են պատերազմի բացառման, որովհետեւ նման բան մը շրջանին մէջ լարուածութիւն պիտի ստեղծէ եւ այլ երկիրներ եւս պիտի ներգրաւէ պատերազմին մէջ: Ըստ անոր, տրամաբանութիւնը կ՛ըսէ, որ եթէ կողմերը կը խօսին իրարու հետ, ուրեմն պատերազմի հաւանականութիւնը կը նուազի:

Աւարտին ան պատասխանեց ներկաներուն հարցումներուն:

 

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS