Թուրք Գրողը Կը Բացայայտէ Թուրքիոյ Մէջ Հրեաներու Հետապնդումները

harut sasounian

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» (www.TheCaliforniaCourier.com) թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր Յարութ Սասունեան կը գրէ.       

Israel National News-ը հրապարակած է թուրք լրագրող Ուզէյ Պուլութի չափազանց հետաքրքրական յօդուածը հետապնդումներու եւ խտրականութեան մասին, որոնց ենթարկուած են Թուրքիոյ հրեաները 1923 թուականին Թուրքիոյ Հանրապետութեան ստեղծումէն ի վեր:

Ասիկա կարեւոր բացայայտում է, քանի որ Թուրքիոյ կառավարութիւնը տասնամեակներ շարունակ մեծ ջանքեր գործադրած է միջազգային հանրութիւնը մոլորութեան մէջ դնելու համար, որ Թուրքիոյ մէջ մեծ հանդուրժողականութիւն կայ հրեաներու հանդէպ եւ անոնք կ՝ապրին ժողովրդավարական հասարակութեան մը մէջ, ուր պաշտպանուած են անոնց քաղաքացիական եւ կրօնական իրաւունքները: Թրքական այս քարոզարշաւը կը հետապնդէ երկու նպատակ` գոհացնել Իսրայէլի ղեկավարները եւ Ամերիկայի հրեաները, որպէսզի անոնք պաշտպանեն թրքական շահերը Ուաշինկթընի մէջ եւ ստանալ ամերիկացի հրեաներու քաղաքական լոպպինկի աջակցութիւնը Ուաշինկթընի մէջ` հակազդելու Քոնկրէսի մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման ջանքերուն:

Թուրքիոյ կառավարութիւնը 1992 թուականին մեծ շուքով ոգեկոչեց Սպանիայէն հրեաներու փախուստի եւ Թուրքիա տեղափոխուելու 500-ամեակը: Անգարան այս կեղծ պատմութեան քարոզչութեան մէջ ներգրաւեց հրէական համայնքի բազմաթիւ առաջնորդներ, ներառեալ` գլխաւոր ռապպին: Երբ այն ժամանակ ես խմբագրական մը գրեցի՝ բացայայտելով այդ տօնակատարութեան կեղծիքները՝ նամակ մը ստացայ ոգեկոչման ձեռնարկներու ղեկավարին կողմէ հետեւեալ հարցադրումով` ինչու կ՝ուզեմ ստուեր դնել իրենց տօնակատարութեան վրայ: Հետաքրքրական է, որ հրէայ ղեկավարը չէր վիճարկած իմ յօդուածին մէջ ներկայացուած փաստերը` Օսմանեան կայսրութեան մէջ դարեր շարունակ հրեաներու հետապնդման վերաբերեալ:

Պուլութի յօդուածը կարեւոր է, որովհետեւ անիկա կը նկարագրէ հրեաներու հետապնդումները ոչ թէ դարեր առաջ, այլ մեր օրերու «ժամանակակից» Թուրքիոյ մէջ… Յօդուածը կը սկսի թրքական «Միլիյէթ» թերթին մէջ տեղ գտած մէկ նիւթով, որ կը տեղեկացնէ, թէ տասնեակ պատմական սինակոկեր «յաւէրժ անհետանալու վտանգի տակ յայտնուած են»: Այդ սինակոկերու անհետացման հիմնական պատճառներէն մէկը Թուրքիոյ հրէական համայնքի մեծ մասին փախուստն է երկրէն` փրկուելու «համակարգուած խտրականութենէն եւ բռնի թրքացման ու իսլամացման քաղաքականութենէն»: Պուլութ կը տեղեկացնէ, որ 1923 թուականին Թուրքիոյ Հանրապետութեան սկիզբը, երկրին մէջ կար 81 454  հրէայ: Այդ թիւը նուազած է եւ հիմա «աւելի քիչ է, քան 15 հազարը»: Համաձայն Պուլութի` հրէական դպրոցներէն վերջինը փակուած է թրքական կառավարութեան կողմէ 1937 թուականին:

Ստորեւ ներկայացուած է հրեաներու եւ ոչ թուրք փոքրամասնութիւններու դէմ վերջին տասնամեակներուն թրքական հետապնդումներու եւ խտրականութեան գլխաւոր դրուագներու ցանկը, որ կազմած է թուրք լրագրող Պուլութը.

– 1934 թուականին ընդունուած «Ընտանիքի մասին» թրքական օրէնքը կը ստիպէր հրեաներուն եւ ոչ թուրքերուն հրաժարելու իրենց ազգային անուններէն եւ ընդունելու թրքական հնչող անուններ:

– «Հրեաները զրկուած են իրենց ազատ տեղաշարժի իրաւունքէն առնուազն երեք անգամ` 1923, 1925 եւ 1927 թուականներուն»: Պուլութ նաեւ կը նշէ, որ «Հոլոքոսթի ժամանակ, Թուրքիան իր դռները բացաւ շատ քիչ թիւով հրեաներու եւ քաղաքական փախստականներու առջեւ եւ նոյնիսկ քայլեր ձեռնարկեց կանխելու հրեաներու ներգաղթը 1937 թուականին»:

– Ատելութեան քարոզը եւ հակասեմական մեկնաբանութիւնները լայն տարածում ունին թրքական հասարակութեան եւ լրատուամիջոցներուն մէջ: Թուրքիոյ Հանրապետութեան մէջ արգիլուած է հրէական համայնքին կողմէ Իսրայէլի աջակցութեան ուղղուած գործունէութիւնը:

– Թրքական կառավարութիւնը գաղտնի թիւերով նշած է հրէական, հայկական եւ յունական ծագում ունեցող անձերը: Այսպիսով կառավարութիւնը կրնայ անհրաժեշտ պարագային հետեւիլ անոնց եւ բացայայտել անոնց տուեալները:

– «Օրէնքներ, որոնք արգիլեցին հրեաներուն եւ միւս ոչ մահմետականներուն որոշակի մասնագիտութիւններ ընտրել». Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը արգիլեց փոքրամասնութիւններուն պետական պաշտօններ զբաղցնել: Ըստ Պուլութի` «հազարաւոր ոչ մահմետականներ կորսնցուցին իրենց աշխատատեղերը»:

– Արգելք հասարակական վայրերու մէջ թրքերէնէ բացի այլ լեզուներու կիրառման: «Քաղաքացին կը խօսի թրքերէն» արշաւը սկզբնական տարիներուն յատկապէս թիրախ դարձուցած էր հրէական համայնքը` համաձայն թրքական հրեաներու ականաւոր մասնագէտ Ռիֆաթ Պալիի:

– «Արեւելեան Թրակիոյ հրեաները ջարդերու թիրախ դարձած էին 1934 Յունիս 21-Յուլիս 4: Անոնք սկսան հրէական գործարարութիւնը պոյքոթի ենթարկելով, որուն հետեւեցան ֆիզիքական յարձակումները հրեաներուն պատկանող շէնքերու վրայ, որոնք սկիզբը կը թալանուէին, իսկ յետոյ կրակի կը մատնուէին: Հրէայ տղամարդոց կը ծեծէին, իսկ որոշ հրէայ կանանց` կը բռնաբարէին: Իրադարձութիւններու նման ընթացքէն ահաբեկուած` աւելի քան 15 հազար հրէայ լքեց տարածաշրջանը»:

– Ոչ մահմետականներու զօրակոչը թրքական բանակ (1941-42): «1941 Ապրիլ 22-ին, 12 հազար ոչ մահմետական (յայտնի նաեւ իբրեւ «քսան դաս»), ներառեալ հրէայ տղամարդիկ, նոյնիսկ կոյր եւ հաշմանդամ, զօրակոչուած էին: Սակայն, աշխոյժ ծառայութեամբ զբաղելու փոխարէն, անոնց կ՝ուղարկէին աշխատանքային գումարտակներ, սարսափելի պայմաններու մէջ կառուցելու ճանապարհներ եւ օդակայաններ: Այդ անտանելի պայմաններէն անոնց մէկ մասը կը մահանար, միւսներն ալ կը վարակուէին տարբեր հիւանդութիւններով»:

– «1942 Նոյեմբեր 11-ին, Թուրքիոյ կառավարութիւնը օրէնք ընդունեց «ունեցուածքի հարկի մասին», որ հարկ վճարողները կը բաժնէր չորս խումբի, ըստ իրենց կրօնական պատկանելիութեան` մահմետականներ, ոչ մահմետականներ, հաւատափոխներ («տէոնմէ»), այսինքն Sabbatean աղանդի հրեաներ, որոնք ընդունած են իսլամը, եւ օտարերկրեայ քաղաքացիներ: Թուրք մահմետականներուն միայն 4.94 տոկոս ստիպուած եղած է ունեցուածքի հարկ վճարելու: Հրեաներէն ետք ամենածանր #       հարկերը դրուած էին հայերուն վրայ: Մտաւորական Պասաք Ինչէի խօսքերով` «հիմնական նպատակը փոքրամասնութիւնները տնտեսութենէն հեռացնելն էր, եւ ոչ մահմետական պուրժուազիայի փոխարինումը անոնց թուրք գործընկերներով»:

– «1955 Սեպտեմբեր 6-7-ին, ոչ մահմետական համայնքներու դէմ Սթամպուլի մէջ կառավարութեան հրահրած յարձակումներուն ժամանակ, թուրք խուժանը աւերեց քաղաքի յունական, հայկական եւ հրէական թաղամասերը՝ ոչնչացնելով եւ թալանելով անոնց սրբավայրերը, տուները, ձեռնարկութիւնները, գերեզմանոցները եւ դպրոցները:

– «Հրեաներու սպանութիւնները. երբ 2003 Օգոստոս 2-ին, Սթամպուլի Շիշլի թաղամասի իր գրասենեակին մէջ դաժանաբար սպաննուեցաւ 39-ամեայ հրէայ ատամնաբոյժ Եազեֆ Եահեան, Սթամպուլի մէջ բազմաթիւ հրէայ իրաւաբաններ եւ բժիշկներ հանեցին իրենց գրասենեակներուն ցուցանակները` Եահեայի ճակատագրին չարժանանալու համար»:

Հրեաներու եւ միւս փոքրամասնութիւններու շարունակական հետապնդումներու եւ հալածանքներու այս ցանկը պէտք է ուղարկուի միջազգային լրատուամիջոցներուն ամէն անգամ, երբ թրքական կառավարութիւնը կը խեղաթիւրէ իր չարագործութիւններուն երկար ցանկը Թուրքիոյ մէջ հրէական համայնքին նկատմամբ վատ վերաբերմունքին մասին:

Ամօթալի է, որ Իսրայէլի կառավարութիւնը նոյնիսկ քննադատական բառ մը չ՝ըսեր Թուրքիոյ մէջ իր հրէայ հայրենակիցներու նման հետապնդումներուն ի պատասխան: Ընդհակառակը, իսրայէլցի պաշտօնեաները, վախկոտի պէս կ՝ենթարկուին Թուրքիոյ ճնշումներուն` ժխտելու Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ արգիլելու մարդկութեան դէմ այս յանցագործութիւնը Իսրայէլի հեռուսատատեսութեամբ եւ գիտաժողովներու մէջ:

Թարգմանութիւնը կատարեց Ռուզաննա Աւագեան

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ ԵՌԱԳՈՅՆ-ը

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS